Đề tài: Một số giải pháp nâng cao khả năng vận dụng kiến thức vật lý vào thực tế đời sống cho học sinh trung học phổ thông
Cập nhật: 18/05/2015 - đọc: 4045 lần
Tác giả: Huỳnh Xuân Lâm, giáo viên trường THPT số 1 Tuy Phước
1. Đặt vấn đề:

Vật lý là môn khoa học thực nghiệm, kiến thức Vật lý gắn kết một cách chặt chẽ với thực tế đời sống. Tuy nhiên thực tế cho thấy đối với đa số học sinh phổ thông hiện nay, việc vận dụng kiến thức Vật lý vào đời sống còn rất nhiều hạn chế.

Đề tài này tập trung tìm hiểu thực trạng, phân tích những nguyên nhân và đề xuất một số giải pháp nhằm phần nào giải quyết những hạn chế nêu trên.

2. Mô tả giải pháp cũ:

Đây là những giải pháp được thực hiện lâu nay ở trường phổ thông và cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng nêu trên

- Do nội dung kiến thức trong phần lớn các bài học là quá nhiều, nên giáo viên không còn nhiều thời gian để liên hệ với thực tế đời sống;

- Thực tế nhiều tiết dạy Vật lý ở trường phổ thông còn diễn ra theo kiểu “thông báo - tái hiện”; một số trường chưa coi trọng tiết thí nghiệm thực hành làm cho học sinh có quá ít cơ hội để nghiên cứu, quan sát và tiến hành các thí nghiệm Vật lí;

- Nội dung các bài thi và kiểm tra ở nhiều trường phổ thông chủ yếu tập trung vào nội dung kiến thức mà chưa có những câu hỏi mang tính vận dụng kiến thức vào thực tiễn, đây chính là một “khe hở” khá rộng, một nguyên nhân khá rõ để giải thích cho thực trạng nêu trên.

3. Mô tả giải pháp sáng kiến:

3.1. Nội dung giải pháp mới:

3.1.1. Đổi mới phương pháp dạy học, kiến thức gắn liền với thực tiễn

Xu hướng dạy học Vật lý hiện nay là dạy học theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh, kiến thức phải gắn với thực tiễn. Các hình thức dạy học theo lối “thông báo - tái hiện”, “dạy chay” cần phải từng bước xoá bỏ. Theo đó giáo viên phải:

- Vận dụng được nhiều phương pháp, sử dụng tốt các phương tiện dạy học, ... Đặc biệt tăng cường việc sử dụng câu hỏi thực tế (CHTT) và bài tập định tính (BTĐT) vào bài giảng.

- Khai thác triệt để các dụng thí nghiệm trong quá trình dạy học, các tiết thí nghiệm thực hành Vật lý. Rèn luyện cho học sinh kĩ năng thực hành; tập dượt để học sinh giải quyết vấn đề nhận thức bằng phương pháp nhận thức của Vật lý.

3.1.2. Đổi mới trong việc ra đề kiểm tra, đề kiểm tra phải gắng với thực tiễn

Theo tôi, đây là giải pháp có thể thực hiện đơn giản bằng cách lồng ghép thêm một ít CHTT hay BTĐT vào trong đề kiểm tra hay đề thi (tất nhiên vẫn phải bám sát theo ma trận đề), vào trong phần kiểm tra bài cũ. Như thế, với tỉ lệ điểm số không cần nhiều lắm trong nội dung kiểm tra ta vẫn có thể đưa việc vận dụng kiến thức vào thực tiễn thành một trong những mục tiêu của quá trình học tập của học sinh.

3.2. Tính mới của giải pháp:

+ Giới thiệu các bước, các thời điểm và mức độ vận dụng CHTT và BTĐT vào trong bài giảng.

+ Việc vận dụng CHTT và BTĐT vào trong bài giảng đã gợi ý cho học sinh đi đến những thí nghiệm Vật lý, và từ những kết quả thí nghiệm học sinh có được kiến thức. Qua đó khả năng vận dụng kiến thức Vật lý vào thực tế được nâng cao.

Ví dụ minh họa:

Ví dụ 1. Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi: Thế nào là hệ kín? Phát biểu định luật bảo toàn động lượng? Giải thích tại sao khi một người nhảy từ trên cao xuống mặt đất cứng, người đó phải khuỵu chân lúc chạm đất?

Trả lời:

+ Hệ kín: SGK Vật lý 10 nâng cao (trang 144)

+ Định luật bảo toàn động lượng: SGK Vật lý 10 nâng cao (trang 145)

+ Khi người nhảy từ trên cao xuống đất, ngay trước và sau khi chạm đất độ biến thiên động lượng rất lớn. Khuỵu chân để kéo dài thời gian chân chạm đất, như vậy sẽ giảm được lực tác dụng xuống đất và theo định luật III Newton lực do mặt đất tác dụng lên chân người cũng giảm, tránh khỏi chấn thương.

Ví dụ 2. Đề kiểm tra một tiết có vận dụng BTĐT (Đề minh họa kèm theo)

3.3. Khả năng áp dụng:

Tiến hành kiểm tra 45 phút ở hai lớp cùng trình độ (Lớp 11A2 và 11A4, đều là lớp chọn của trường), cùng một đề kiểm tra (Đề kiểm tra 45 phút, Vật lý 11 nâng cao, lần 1 học kì I, năm học 2013-2014) tại trường THPT số 1 Tuy phước. Kết quả làm bài tập định tính (Bài 1 – 1 điểm) với tỉ lệ điểm số như sau:

Kết quả cho thấy các lớp được học theo phương pháp mới có kết quả trả lời CHTT hay làm BTĐT tốt hơn. Điều đó cho thấy giải pháp có thể được nhân rộng trong các trường phổ thông .

3.4. Hiệu quả:

Những giải pháp đổi mới nêu trong đề tài dựa trên quan điểm dạy học hiện đại, nó hoàn toàn phù hợp với xu thế hiện nay. Việc sử dụng nhiều BTĐT và CHTT cũng như tăng cường thực nghiệm; việc đổi mới cách ra đề kiểm tra trong trong quá trình dạy học Vật lý chắc chắn sẽ phát huy được tính tích cực, chủ động trong hoạt động nhận thức, nâng cao khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng dạy học Vật lý ở trường trung học phổ thông.


Xem chi tiết đề tài

Các tin khác của Sáng kiến kinh nghiệm :
Mỗi ngày một cuốn sách
Ba ...ngàn lẻ một đêm
Danh ngôn

Anh càng đi nhanh, anh càng đi được ít.

Albert Einstein
Liên kết - Thống kê
Số máy truy cập: 
Số người trực tuyến: